In FrenchIn SpanishIn Russian
Algeria
Central Africa
Somalia
Sudan
West Africa
Zimbabwe
Afghanistan & Pakistan
Burma/Myanmar
Central Asia
Indonesia
Albania
Bosnia
Kosovo
Macedonia
Montenegro
Serbia
Colombia
EU
HIV/AIDS
Terrorism
Overview
Who's on ICG's Board
Who's on ICG's Staff
What they say about ICG
Publications
Latest Annual Report
Comments/Op-Eds
Internal News
Web site of Gareth Evans
Vacancies
How to help
Donors
ICG Brussels
ICG Washington
ICG New York
ICG Paris
ICG London
Media Releases
Media Contacts
Comments/Op-Eds
Crisisweb
About ICG
Information
Contacts
Funding
Media
Projects
Africa
Asia
Balkans
Latin America
Middle East
Issues

Subscribe to ICG newsletter
 
 
Search
 
 

Udh�zime P�r Kosov�n (II) Standarte T� Brendshme

 PDF version of Udhzime Pr Kosovn (II) Standarte T Brendshme Click here to view the full report as a PDF file in A4 format.
For more information about viewing PDF documents, please click here. If you have problems downloading the report, please let us know.

The report is also available in English and in Serbian

P�RMBLEDHJE E KZEKUTIVE DHE REKOMADIME

UDH�ZIME P�R KOSOV�N

Prej kalimit t� Kosov�s n� qershor 1999 n�n protektoratin nd�rkomb�tar t� administruar nga Kombet e Bashkuara, jan� b�r� p�rpjekje t� shumta p�r stabilizimin e provinc�s dhe p�r themelimin e nj� administrate funksionale. Megjithat�, ende nuk �sht� b�r� asgj� p�r zgjidhjen e ��shtjes kryesore t� konfliktit n� Kosov� e cila ka r�nd�si kryesore p�r banor�t e provinc�s: ��shtja e statusit p�rfundimtar.

Rezoluta e OKB-s�, e cila themeloi sistemin e p�rkohsh�m n� Kosov�, e la t� hapur ��shtjen e statusit p�rfundimtar. Po k�shtu, bashk�sia nd�rkomb�tare nuk ka treguar zell p�r zgjidhjen e k�saj ��shtjeje. Ajo ende mbetet nj� ��shtje tep�r konfliktuale. Shumica shqiptare nj�z�ri mendon se Kosova nuk do t� jet� kurr� m� n�n sovranitetin serb (apo jugosllav), nd�rkoh� q� pakica serbe e p�rkrahur nga Beogradi, �sht� po aq e vendosur q� Kosova t� kthehet n�n sovranitetin serb, pavar�sisht nga autonomia e zgjeruar politike q� mund t� g�zoj�.

N� m�nyr� q� t� p�rparohet drejt zgjidhjes s� statusit p�rfundimtar t� Kosov�s, duhet t� kihen parasysh dy aspekte kryesore: p�rmasa �e jashtme� dhe ajo �e brend�shme�. P�rmasa e jashtme p�rfshin hartimin e nj� procesi drejt zgjidhjes s� statusit p�rfundimtar, q� do t� p�rfshinte t� gjith� aktor�t q� kan� ndikim n� t� ardhmen e Kosov�s. Dimensioni i brendsh�m n�nkupton zhvillimin e institucioneve demokratike t� Kosov�s, zbatimin e ligjit dhe t� t� drejtave t� njeriut, n� m�nyr� q� Kosova t� jet� e p�rgatitur p�r �far�do marr�veshje n� lidhje me statusin p�rfundimtar.

K�to p�rmasa shqyrtohen n� dy raportete me titullin e nj�jt�, �Udh�zime p�r Kosov�n�, t� hartuara nj�koh�sisht dhe me n�ntitujt �I. Shqyrtimi i statusit p�rfundimtar� dhe �II. Standarte t� brendshme �.

S� bashku k�to dy raporte p�rmbajn� udh�zime n� lidhje me dy rrug�t paralele t� cilat duhet t� ndiqen nj�koh�sisht p�r t� mb�rritur cakun e d�shiruar: nj� Kosov� t� q�ndrueshme dhe demokratike, q� q�ndron n� k�mb�t e saj, q� n� m�nyr� paq�sore integrohet n� rajon, dhe q� ka nj� vend t� p�rcaktuar qart� n� bashk�sin� nd�rkomb�tare.

N� raportin �Shqyrtimi I statusit p�rfundimtar� ICG-ja arsyeton se mosshqyrtimi i k�saj ��shtjeje p�rb�n nj� rrezik tep�r t� lart�. Ekziston mund�sia p�r konflikte t� m�tejshme rajonale dhe bashk�sia nd�rkomb�tare nuk mund t�ia lejoj� vetes ta ler� Kosov�n apo rajonin n� nj� zvarritje t� rrezikshme vet�m pse ��shtjet q� duhet t� shqyrtohen jan� delikate.

N� k�t� aspekt, ICG arrin n� p�rfundimin se bashk�sia n�rkomb�tare duhet t� vazhdoj� me shqyrtimin e statusit, duke pasur parasysh se pavar�sia e kusht�zuar n�n nj� kujdestari nd�rkomb�tare �sht� zgjidhja m� reale.

STANDARTE T� BRENDSHME

Nj� nga arsyet kryesore p�r mosshqyrtimin e ��shtjes s� statusit t� Kosov�s �sht� dob�sia e institucioneve t� Kosov�s - p�rfshi Kuvendin, Ministrit� dhe Sistemin Gjyq�sor - dhe paaft�sia e k�tyre institucioneve p�r t� mbrojtur t� drejtat e pakic�s serbe dhe rome.

Ky raport ve n� dukje se Kosov�s i duhet p�rgatitje e m�tejshme p�r t� arritur statusin p�rfundmtar. Ngadal�sia n� krijimin e institucioneve t� vet�qeverisjes pas zgjedhjes s� Kuvendit n� 17 n�ntor 2001, pasqyron munges�n e p�rvoj�s s� partive politike t� Kosov�s dhe thell�sisn� e dasive q� p�r�ajn� shoq�rin� Kosovare. P�r m� tep�r, sistemi gjyq�sor nuk ka ende aft�si p�r hetimin dhe nd�shkimin e krimeve n� m�nyr� t� paanshme dhe efektive. Pakicat kan� ende probleme me lirin� e veprimit dhe me mund�sit� ekonomike dhe sociale q� sjell kjo liri.

I takon UNMIK-ut, si edhe bashk�sis� nd�rkomb�tare dhe udh�heq�sve t� Kosov�s, t� zbatojn� detyrimet e tyre p�r t� zhvilluar institucione autonome t� cilat do t�i paraprijn� statusit p�rfundimtar t� Kosov�s, cilido qoft� ai. Duhet dhe mund t� nd�rtohen institucione qeveris�se demokratike, efektive dhe shum�etnike.

N� k�t� frym�, ky raport parashtron standartet p�r zhvillimin e brendsh�m t� Kosov�s - standarte t� cilat duhet t� arrihen nga institucionet e Kosov�s, dhe parime t� cilat duhet t� zbatohen n� trajtimin e qytetar�ve dhe ve�an�risht t� pakicave. P�r shembull, Kuvendi duhet t�i jap� llogari elektoratit dhe duht t� jet� i aft� t� nd�rtoj� legjislacion. Administrata civile duht t� jet� jopolitike dhe transparente, e duhet t� ket� aft�sin� t� administroj� fushat q� jan� n�n p�rgjegj�sin� e saj. Qeveria duhet t� jet� e aft� t� mbledh� tatimet dhe taksat dhe t� administroj� buxhetin gjith�kosovar n� mb�shtetje t� institucioneve t� Kosov�s.

P�r rr�njosjen e sundimit t� ligjit �sht� vendimtar krijimi i nj� sistemi gjyq�sor efektiv, t� pavarur dhe t� paansh�m, kompetenc� e t� cilit do t� jen� hetimi dhe nd�shkimi i krimeve. Nj� standart vendimtar i cili do t� merret parasysh n� shqyrtimin e sovranitetit t� Kosov�s �sht� jetesa e minoriteteve n� siguri, dinjitet dhe padiskriminim. Personat e shp�rngulur duhet t� ken� mund�si t� kthehen n� sht�pit� e tyre, dhe n�se ata vendosin t� moskthehen, t� drejtat e tyre t� pron�sis� duhet t� mbrohen.

K�to standarte- si� e paraqet dhe ky raport - jan� t� domosdoshme n� vler�simin e p�rparimit t� brendsh�m t� Kosov�s. Megjithat�, ndon�se arritja e k�tyre standarteve ndikon n� etapat e zbatimit t� nj� statusi p�rfundimtar, kjo as nuk e vonon p�rcaktimin e statusit dhe as nuk p�rcakton form�n e k�tij statusi. Fakti se mbetet shum� p�r t� b�r� brenda Kosov�s nuk �sht� arsye p�r t� vonuar shqyrtimin e opsionve t� ndryshme t� statusit p�rfundimtar.

P�r arritjen e k�tyre standarteve nevojitet shum� m� tep�r pun�. Duhet t� forcohet kapaciteti i sistemit gjyq�sor t� Kosov�s, i sh�rbimit policor dhe i sistemit nd�shkimor; duhet t� b�het trajnimi i administrat�s civile; duhet t� rritet dh�nia e llogaris� s� Kuvendit para elektoratit t� tij; dhe duhet t� mbrohen t� drejtat e pakicave. P�r realizimin e k�tyre standarteve, bashk�sia nd�rkomb�tare duhet t� vazhdoj� p�rfshirjen e saj n� Kosov� dhe duhet t�i p�rkushtohet zhvillimit t� institucioneve t� Kosov�s. N� an�n tjet�r, udh�heq�sit e Kosov�s duhet t� pranojn� detyrimet e tyre p�r tej�imin e k�tij procesi.

REKOMANDIME

P�R BASHK�SIN� ND�RKOMB�TARE

1. P�rfshirja nd�rkomb�tare civile dhe ushtarake n� Kosov� duhet t� vazhdoj� p�r aq koh� sa Kosova t� mund t� q�ndroj� n� k�mb�t e saj dhe p�r aq koh� sa ta k�rkoj� siguria e brendshme dhe e jashtme.

2. Donator�t duhet t�i shmangen p�rkrahjes s� strukturave paralele jasht� institucioneve zyrtare t� Kosov�s dhe duhet t� ndihmojn� n� rritjen e aft�sis� s� institucioneve t� vet�qeverisjes.

3. Ndihma e donator�ve duhet t� zbatohet n� m�nyr� t� till� q� t� nxitet integrimi i pakicave.

4. Drejtoris� s� Strehimit dhe Pron�sis� duhet t�i jepen fonde t� mjaftueshme n� realizimin e detyr�s s� saj tep�r t� r�nd�sishme p�r zgjidhjen e ��shtjeve t� nd�rlikuara mbi t� drejtat e pron�sis�.

P�R UNMIK-UN

5. N� lidhje me institucionet e vet�qeverisjes UNMIK-u duhet :

(a) T� lejoj� sa �sht� e mundur q� institucionet e vet�qeverisjes t� marrinn p�rgjegj�si qeveris�se; dhe
(b) T�i jap� p�rpar�si t� lart� trajnimit t� zyrtar�ve t� institucioneve t� vet�qeverisjes si edhe an�tar�ve t� Kuvendit. Trajnimi duhet t� bashk�rendohet dhe t� bazohet n� nevojat e institucioneve.

6. N� lidhje me sistemin gjyq�sor, UNMIK-u duhet:

(a) T� mund�soj� p�rhapjen e shpejt� t� rregulloreve t� reja dhe t� sigurohet se gjykat�sit dhe prokuror�t kan� kualifikimin e p�rshtatsh�m p�r zbatimin e k�tyre rregulloreve;
(b) T� mund�soj� mbikqyrjen sistemit gjyq�sor p�rmes gjykat�sve dhe prokuror�ve nd�rkomb�tar� derisa sistemi vendor t� b�het i paansh�m. Kjo mbikqyrje duhet t� shtrihet deri n� gjykatat komunale dhe t� shkeljeve t� vogla;
(c) T� forcoj� mekanizmat rregulluese t� sistemit gjyq�sor p�r t� zvog�luar paragjykimet etnike apo t� �far�dolloji tjet�r;
(d) Ta nd�rpres� praktik�n e d�nimeve jasht�gjyq�sore, dhe t�ia kaloj� k�to raste sisitemit gjyq�sor;
(e) T� mund�soj� trajnime m� t� gjata dhe m� profesionale p�r oficer�t e Sh�rbimit Policor t� Kosov�s, sidomos p�r p�rmir�simin e aft�sive hetuese dhe mbledhjes e analizimit t� fakteve;
(f) T� rris� aft�sin� e sistemit nd�shkimor p�rfshi ngritjen e nj� dimensioni �korrektues�.

7. N� lidhje me pakicat:

(a) Mbrojtja e pakicave duhet t� vazhdoj�, por duhet t� synohet riintegrimi i tyre n� shoq�rin� kosovare, duke shmangur nxitjen e mend�sis� s� t� q�nit t� rrethuar. Duhet t� shqyrtohet mund�sia p�r pak�simin gradual t� pozicioneve statike t� KFOR-it si� jan� postblloqet; dhe
(b) P�rpjekjet p�r nxitjen e kthimit t� refugjat�ve duhet t� p�rq�ndrohen n� krijimin e nj� mjedisi t� p�rshtatsh�m p�r kthimin e tyre, dhe duhet t� shmanget krijimi i enklavave t� reja.

P�R SHQIPTAR�T E KOSOV�S

8. Udh�heq�sit e zgjedhur shqiptar� t� Kosov�s duhet t� p�rq�ndrohen n� rradh� t� par� n� venien n� funksionim t� institucioneve t� reja t� vet�qeverisjes p�rmes:

(a) Ushtrimit t� autoritetit t� tyre moral n� marrjen e p�rgjegj�sive p�r p�rmir�simin e kushteve t� serbeve dhe rom�ve n� Kosov�, uljen e numrit t� sulmeve, k�rc�nimeve e diskriminimeve ndaj tyre, dhe mund�simin e kthimit t� refugjat�ve; dhe
(b) Mb�shtetjes s� sundimit t� ligjit duke p�rkrahur policin� dhe gjykatat n� zbatimin e detyrave t� tyre dhe jo duke ushrtuar presion politik mbi to.

P�R SERB�T E KOSOV�S

9. Udh�heq�sit e serb�ve t� Kosov�s duhet ta p�rfaq�sojn� bashk�sin� e tyre p�rmes pjes�marrjes konstruktive n� institucionet e vet�qeverisjes s� Kosov�s dhe bashk�punimit me UNMIK-un.

10. K�ta udh�heq�s duhet t� bashkohen me UNMIK-un dhe KFOR-in n� m�nyr� q� rajoni n� veri t� Ibrit dhe enklava t� tjera serbe t� integrohen n� korniz�n institucionale t� Kosov�s.

P�R AUTORITET JUGOSLLAVE DHE SERBE N� BEOGRAD

11. Beogradi duhet t� bashk�punoj� me UNMIK-un, duhet ta nd�rpres� sabotimin e institucioneve kosovare n� veri t� Ibrit e kudo tjet�r dhe duhet t�i jap� fund p�rkrahjes ndaj sabotimit serb t� integrimit t� enklavave serbe.

Prishtin�/Bruksel, mars 2002

 PDF version of Udhzime Pr Kosovn (II) Standarte T Brendshme Click here to view the full report as a PDF file in A4 format.
For more information about viewing PDF documents, please click here. If you have problems downloading the report, please let us know.

Any comments about this publication? Click here



Home - About ICG - Kosovo Menu - Publications - Media - Contacts - Site Guide - TOP - Credits



Back to the homepage
Latest Reports
UNMIK�s Kosovo Albatross : Tackling Division in Mitrovica
Report
3 June 2002

Udh�zime P�r Kosov�n (II) Standarte T� Brendshme
Report
1 March 2002

Putokazi Za Budu�nost Kosova (II) Unutra�nji Pokazatelji
Report
1 March 2002

Udh�zime P�r Kosov�n (I) Shqyrtimi I Statusit P�rfundimtar
Report
1 March 2002

A Kosovo Roadmap (I): Addressing Final Status
Report
1 March 2002