In FrenchIn SpanishIn Russian
Algeria
Central Africa
Somalia
Sudan
West Africa
Zimbabwe
Afghanistan & Pakistan
Burma/Myanmar
Central Asia
Indonesia
Albania
Bosnia
Kosovo
Macedonia
Montenegro
Serbia
Colombia
EU
HIV/AIDS
Terrorism
Overview
Who's on ICG's Board
Who's on ICG's Staff
What they say about ICG
Publications
Latest Annual Report
Comments/Op-Eds
Internal News
Web site of Gareth Evans
Vacancies
How to help
Donors
ICG Brussels
ICG Washington
ICG New York
ICG Paris
ICG London
Media Releases
Media Contacts
Comments/Op-Eds
Crisisweb
About ICG
Information
Contacts
Funding
Media
Projects
Africa
Asia
Balkans
Latin America
Middle East
Issues

Subscribe to ICG newsletter
 
 
Search
 
 

Udhëzime Për Kosovën (I) Shqyrtimi I Statusit Përfundimtar


The report is also available in English and in Serbian

PËRMBLEDHJE EKZEKUTIVE DHE REKOMANDIME

UDHËZIME PËR KOSOVËN

Prej kalimit të Kosovës në qershor 1999 nën protektoratin ndërkombëtar të administruar nga Kombet e Bashkuara, janë bërë përpjekje të shumta për stabilizimin e provincës dhe për themelimin e një administrate funksionale. Megjithatë, ende nuk është bërë asgjë për zgjidhjen e çështjes kryesore të konfliktit në Kosovë e cila ka rëndësi kryesore për banorët e provincës: çështja e statusit përfundimtar.

Rezoluta e OKB-së, e cila themeloi sistemin e përkohshëm në Kosovë, e la të hapur çështjen e statusit përfundimtar. Po kështu, bashkësia ndërkombëtare nuk ka treguar zell për zgjidhjen e kësaj çështjeje. Ajo ende mbetet një çështje tepër konfliktuale. Shumica shqiptare njëzëri mendon se Kosova nuk do të jetë kurrë më nën sovranitetin serb (apo jugosllav), ndërkohë që pakica serbe e përkrahur nga Beogradi, është po aq e vendosur që Kosova të kthehet nën sovranitetin serb, pavarësisht nga autonomia e zgjeruar politike që mund të gëzojë.

Në mënyrë që të përparohet drejt zgjidhjes së statusit përfundimtar të Kosovës, duhet të kihen parasysh dy aspekte kryesore: përmasa “e jashtme” dhe ajo “e brendëshme”. Përmasa e jashtme përfshin hartimin e një procesi drejt zgjidhjes së statusit përfundimtar, që do të përfshinte të gjithë aktorët që kanë ndikim në të ardhmen e Kosovës. Dimensioni i brendshëm nënkupton zhvillimin e institucioneve demokratike të Kosovës, zbatimin e ligjit dhe të të drejtave të njeriut, në mënyrë që Kosova të jetë e përgatitur për çfarëdo marrëveshje në lidhje me statusin përfundimtar.

Këto përmasa shqyrtohen në dy raportete me titullin e njëjtë, “Udhëzime për Kosovën”, të hartuara njëkohësisht dhe me nëntitujt “I. Shqyrtimi i statusit përfundimtar” dhe “II. Standarte të brendshme ”.

Së bashku këto dy raporte përmbajnë udhëzime në lidhje me dy rrugët paralele të cilat duhet të ndiqen njëkohësisht për të mbërritur cakun e dëshiruar: një Kosovë të qëndrueshme dhe demokratike, që qëndron në këmbët e saj, që në mënyrë paqësore integrohet në rajon, dhe që ka një vend të përcaktuar qartë në bashkësinë ndërkombëtare.

Raporti II shqyrton standartet në lidhje me vlerësimin e zhvillimeve të brendshme në Kosovë. Shpesh diskutohet se duke pasur parasysh mungesën e institucioneve funksionale dhe pozicionin e papëlqyeshëm të pakicave në Kosovë, është tepër herët të fillohet shqyrtimi i statusit përfundimtar të Kosovës. Megjithatë, ndonëse arritja e standarteve të tillë ndikon në afatin e zbatimit të një marrëveshjeje të mundshme të statusit përfundimtar, kjo nuk mund të përcaktojë se cili do të jetë ky status. Kjo për arsyen se përcaktimi i statusit përfundimtar të Kosovës ka një rëndësi të dorës së parë për të pasur një Kosovë të qëndrueshme dhe një rajon të qëndrueshëm. Fakti se mbetet shumë për të bërë në aspektin e brendshëm nuk e justifikon vonesën në shqyrtimin e opsioneve të ndryshme për statusin përfundimtar.

SHQYRTIMI I STATUSIT PËRFUNDIMTAR

Refuzimi për të shqyrtuar statusin përfundimtar të Kosovës gjeneron një situatë të përhershme të paqëndrueshme. Për sa kohë do të vazhdojnë frika e shqiptarëve dhe shpresa e serbëve për rifutjen e kosovës në Jugosllavi, përpjekjet për krijimin e marrëdhënieve normale midis këtyre dy bashkësive, si brenda Kosovës ashtu dhe mes Kosovës e Serbisë, nuk ka gjasa të jenë të frutshme. Ndërkohë që kjo çështje mbetet e hapur, të dyja palët do të vazhdojnë ta shohin njëra tjetrën si kërcënim. Kjo rrrezikon si paqen e brishtë të Kosovës ashtu edhe investimet e rëndësishme ndërkombëtare në këtë provincë. Kjo gjithashtu bën që shpresat e ndërkombëtarëve për t’u larguar nga Kosova të jenë të zbehta.

Po kështu, edhe tranzicioni i brishtë i Serbisë kërkon që t’i jepet fund pasigurisë mbi të ardhmen e Kosovës. Përkundër frikës së vazhdueshme se shqyrtimi i statusit të Kosovës do ta dëmtonte tranzicionin serb, është pikërisht statusi i pazgjidhur i Kosovës ( si edhe i Malit të Zi) që pengon me të vërtetë përparimin e Sërbisë. Stabiliteti afatgjatë i Serbisë nuk mund të ndërtohet duke e lënë Kosovën në një gjëndje të vazhdueshme harrese.

Demokracia në Serbi nuk mund të përputhet me aneksimin e një province, shumica e popullsisë të së cilës (thuajse e barabartë me 20% të popullsisë të përgjithshme të Serbisë) nuk dëshiron të ketë lidhje me një shtet serb apo jugosllav. Për arsye politike, udhëheqësit e Beogradit ndjehen të paaftë të shqyrtojnë çështjen e statusit përfundimtar të Kosovës. Ndërkohë që kjo mungesë dëshire është e kuptueshme, kjo nuk është një arsye e pranueshme që bashkësia ndërkombëtare t’i shmanget kësaj çështjeje.

Një arsye tjetër që pengon diskutimet mbi statusin përfundimtar është frika për rritjen e paqëndrueshmërisë rajonale. Prej vitit 1999, Kosova në të vërtetë ka qenë faktor i paqëndrueshmërisë në rajon, duke eksportuar kryengritje dhe ekstremizëm në Maqedoni dhe Serbinë jugore. Po kështu ekziston frika se pavarësia e Kosovës do të përbënte një precedent të rrrezikshëm për lëvizje të mundshme separatiste në rajon, si serbët e Bosnjës dhe shqiptarët në Maqedoni e në Serbinë jugore.

Megjithatë, rasti i Kosovës është i pakrahasueshëm me Republikën Serbe të Bosnjës apo me rajonet e populluara me shqiptarë në Maqedoni dhe Serbinë jugore. Si pjesë e ish-Jugosllavisë, Kosova ishte një njësi autonome (e Serbisë), me kufij të përcaktuar dhe e përfaqësuar në institucionet federale. Themelimi i protektoratit të OKB-së në Kosovë solli një situatë të re. Sipas Rezolutës të Këshillit të Sigurimit të OKB-së 1244, çështja e statusit përfundimtar u la e hapur, dhe pavarësia është një nga opsionet e mundshme. Çdo përpiekje e separatistëve të mundshëm kudo që ndodhen për ta lidhur rastin e tyre me atë të Kosovës mund dhe duhet të refuzohet me këmbëngulje.

Një arsye e mëtejshme për arkivimin e çështjes së statusit përfundimtar është se faktorët ndërkombëtarë e shohin shumë të vështirë hapjen e kësaj çështjeje – thua se prishja e konsensusit të brishtë për kosovën është tepër e vshtirë të mendohet. Në këtë aspekt, konsensusi ndërkombëtar është kthyer në një formulë plogështie.

Në të vërtetë problemi është se mosshqyrtimi i kësaj çështjeje përbën një rrezik tepër të lartë. Ekziston mundësia për konflikte të mëtejshme rajonale dhe bashkësia ndërkombëtare nuk mund t’ia lejojë vetes ta lerë kosovën apo rajonin në një zvarritje të rrezikshme vetëm pse çështjet që duhet të shqyrtohen janë delikate.

Për më tepër, vetë pasiguria në lidhje me statusin e ardhshëm përbën një burim kyesor të paqëndrueshmërisë. Është gabim të mendohet se provinca dhe rajoni perreth saj do të mund të stabilizohet para zgjidhjes së statusit përfundimtar. Është e pamundur që Kosova të mos jetë faktor i paqëndrueshmërisë rajonale përderisa statusi i saj afatgjatë mbetet i pazgjidhur. Marrëdhëniet normale mes shteteve në rajon mund të zgjidhen vetëm në bazë të qartësisië, dhe për sa kohë çështjet e rëndësishme teritoriale mbeten të pazgjidhura, nuk mund të ketë paqe të qëndrueshme.

Në kërkim të një zgjidhjeje duhet të kihet parasysh se asnjë shqiptar nuk është i përgatitur që në çfarëdo rrethane të rikthehet brenda çfarëdo forme të ndonjë shteti serb apo jugosllav. Në anën tjetër, për momentin, pavarësia e plotë e Kosovës është e pamundshme, duke pasur parasysh kushtet e mjerueshme të pakicave dhe mungesën e institucionev funksionale.

Pavarësia e kushtëzuar në formën e një kujdestarie ndërkombëtare përbën zgjidhjen më të përshtatshme. Kjo do t’i lejonte bashkësisë ndërkombëtare ruajtjen e ndikimit mbi udhëheqësit vendorë shqiptarë. Duke qenë të sigurt se janë të pavarur nga Beogradi, ndonëse për një periudhë prove, shqiptarët e kosovës do të ishin më të motivuar për të siguaruar një Kosovë që nuk do të ishte faktor i paqëndrueshmërisë rajonale. Bashkësia ndërkombëtare do të mbante një rol thelbësor si garantues i të drejtave të pakicve dhe i sigurisë së jashtme.

Nëse administrohet me kujdes, shqyrtimi i statusit përfundimtar të Kosovës do të ndihmonte në stabilizimin e Kosovës duke larguar pasigurinë që tek të dyja palët ushqen hamendjet se çdo rezultat është i mundshëm, ndërkohë që kjo nuk është e vërtetë. Qëllimi i përfshirjes ndërkombëtare është mundësimi i një zgjidhjeje të qëndrueshme për Kosovën, Serbinë dhe rajonin. Qëllimi nuk është detyrimi për një zgjidhe të caktuar e cila mund të parapëlqehej nga ndonjëra prej fuqive madhore.

Fillimisht, një çështje e rëndësisë së lartë do të ishte fillimi i kontakteve mes përfaqësuesve të Beogradit dhe Kosovës. Objektivat fillimisht mund të ishin modeste, me synim krijimin e besimit dhe zgjidhjen e çështjeve praktike që duhet të shqyrtohen pavarësisht nga statusi përfundimtar . Ka rëndësi jetike që të dyja palët të pranojnë në parim realizimin e kontakteve të tilla.

Pas kësaj faze përgatitore, duhet të thirret një takim në të cilin do të negociohej statusi përfundimtar, ku do të merrnin pjesë ndërmjetësues ndërkombëtarë – ndoshta të udhëhequr nga G-8 – të cilët do të ndihmonin në arritjen e një kompromisi. Fillimisht nuk duhet të përjashtohet asnje opsion. Zgjidhja mundësisht duhet të arrihet me marrëveshje, por asnjë palë nuk duhet të ketë të drejtën e papërcaktuar apo të pakufizuar të vetos. Nëse është e nevojshme, bashkësia ndërkombëtare duhet ta shkarkojë përgjegjësinë që ka marrë në 1999, duke pranuar zgjidhjen e bazuar në vullnetin demokratik të popullit të Kosovës.

REKOMANDIME

1. Pa vonesa të mëtejshme, duhet të fillohet një proces drejt zgjidhjes së statusit përfundimtar, paralelisht me – por jo varësisht nga – përpjekjet për të ndërtuar struktura institucionale funksionale.

2. Një rol kyç në shqyrtimin e statusit përfundimtar duhet të luhet nga OKB-ja, e cila mund të legjitimojë çdo arritje. Një instrument i përshtatshëm për vënien në lëvizje të faktorëve më të rendësishëm për zgjidhjen e kësaj çështjeje do të ishte G-8.

3. UNMIK-u duhet të krijojë një grup pune, bazuar në pjesëmarrjen dhe miratimin e plotë të përfaqësuesve të Kosovës dhe të Beogradit për fillimin e dialogut mbi çështje me rëndësi të përbashkët. Duke u përqëndruar fillimisht në çështje praktike me rëndësi relativisht të vogël ky grup pune do të ndërtonte besimin e ndërsjelltë dhe do të hidhte themelet për negociatat e mundshme mbi statusin përfundimtar.

4. Grupi i punës i krijuar nga UNMIK-u dhe Beogradi në nëntor 2001 nuk është forumi i përshtatshëm për një dialog të tillë, dhe krijimi e kompetencat e tij duhet të rishqyrtohen me përfshirjen e përfaqësuesve shqiptarë.

5. Në vijim të dialogut përgatitor të vënë në lëvizje nga UNMIK-u, me qëllim fillestar zgjidhjen e çështjeve praktike dhe ndërtimin e besimit, duhet të thirret një takim ndërkombëtar me një periudhë përgatitore të nevojshme, për shqyrtimin e statusit përfundimtar të Kosovës.

6. Parimet sipas të cilave bashkësia ndërkombëtare do të kërkojë arritjen e konsensusit si bazë e këtyre negociatave, duhet të jenë si vijon:

(a) Premtimi për praninë ndërkombëtare, civile dhe ushtarake duhet të mbahet për sa kohë e kërkon situata e brendshme dhe e jashtme.
(b) Qëllimi i përfshirjes ndërkombëtare duhet të jetë mundësimi i një zgjidhjeje të qëndrueshme për Kosovën, Serbinë e rajonin.
(c) Për te pasur dialog të frutshëm mes serbëve dhe shqiptarëve të Kosovës, nuk duhet të përjashtohet asnje opsion i mundshëm në fillim të negociatave
(d) Në gjetjen e një zgjidhjeje duhet të kihet parasysh realiteti i situatës, pra vullneti i popullit i cili do të shpehet nga një referndum në Kosovë, çka përbën një faktor vendimtar i cili duhet marë parasysh.
(e) Zgjidhja e mundshme e statusit përfundimtar duhet të pasqyrojë marrëveshjen mes përfaqësuesve të Serbisë dhe Kosovës, por asnjë pale nuk duhet t’i lejohet e drejta e papërcaktuar dhe e pakufizuar e vetos.

7. “Pavarësia e kushtëzuar” është mënyra më e mundshme e pajtimit të synimeve të ndryshme konkuruese. Kjo do të përjashtonte kthimin e Kosovës nën sovranitetin jugosllav ose serb, duke ruajtur një formë të kujdestarisë ndërkombëtare pavarësisht nga autonomia në një shkallë të lartë, dhe do të vazhdonte praninë ushtarake ndërkombëtare për aq kohë sa do ta kërkonte situata e jashtme dhe e brendshme.

8. Bashkësia ndërkombëtare duhet t’i refuzojë me këmbëngulje hamendjet se pavarësia e Kosovës mund të krijonte një precedent për synimet e mundshme separatiste në rajon, si në Maqedoni apo Bosnjë.

9. E ardhmja e suksesshme e Kosovës duhet të bazohet në integrimin e ngushtë me fqinjët në një rajon të qëndrueshëm. Megjithatë, bashkësia ndërkombëtare nuk duhte të detyrojë zbatimin e modeleve të integrimit që nuk gëzojnë mbështetjen e vendeve përkatëse.

Prishtinë/Bruksel, 1 mars 2002




Home - About ICG - Kosovo Menu - Publications - Media - Contacts - Site Guide - TOP - Credits



Back to the homepage
Latest Reports
UNMIK’s Kosovo Albatross : Tackling Division in Mitrovica
Report
3 June 2002

Udhëzime Për Kosovën (II) Standarte Të Brendshme
Report
1 March 2002

Putokazi Za Buduænost Kosova (II) Unutrašnji Pokazatelji
Report
1 March 2002

Udhëzime Për Kosovën (I) Shqyrtimi I Statusit Përfundimtar
Report
1 March 2002

A Kosovo Roadmap (I): Addressing Final Status
Report
1 March 2002